Kıbrıs yaban hayatı, adanın büyüklüğüne bakınca beklenenden hem daha kalabalık hem daha kendine özgü. Akdeniz'in bu köşesi binlerce yıldır anakaradan kopuk olduğu için buradaki canlıların bir bölümü kendi yolunu çizmiş; tilkiden fareye, kirpiden baykuşa pek çok tür yalnızca burada görülen bir hale gelmiş. Karada insanı tehdit eden büyük bir yırtıcı yok, bu yüzden gündüz yürüyüşünde karşınıza çıkan şey genelde bir kertenkele ya da uzaktan süzülen bir kuş oluyor. Asıl hareket güneş battıktan sonra başlıyor.
Adanın tek yırtıcı kara memelisi tilki. Kızıl tilkinin buraya özgü alt türü 1907'de tanımlanmış ve bugün adanın hemen her yanında bulunuyor. Tarla kenarlarında, zeytinliklerde, keçiboynuzu ağaçlarının altında ve kasaba çeperlerindeki boş alanlarda dolaşıyor; kemirgen, sürüngen ve böcekle besleniyor, mevsiminde meyveye de dokunuyor. Gündüzü çoğunlukla kuytuda geçiriyor, gece yolda farların içinde bir saniyeliğine parlayan gözler ise çoğu zaman ona ait.
Gece en sık rastlanan memeli kirpi. Adada yaşayan tür uzun kulaklı kirpi ve kendi ada alt türünü oluşturuyor; kulakları Avrupa kirpilerine göre belirgin biçimde uzun, bu da sıcakta ısı atmasına yarıyor. Sırtındaki dikenler kahverengi ve beyaz halkalı, karnı yumuşak beyaz tüylerle kaplı. Alacakaranlıkta böcek, solucan ve salyangoz aramak için ortaya çıkıyor, tehlike anında top gibi büzülüyor. Bu savunma bir tilkiye karşı işe yarar, otomobile karşı yaramaz; yaz gecelerinde köy yollarında yavaşlamanın en somut sebebi bu.
Yarasalar, adaya insan eliyle taşınmamış birkaç memeli grubundan biri ve tür sayısı bakımından en zenginlerinden. Neredeyse tamamı böcek yiyor; tek istisna, meyveyle beslenen Mısır meyve yarasası. Bu tür Avrupa'da yalnızca Kıbrıs'ta düzenli topluluklar kuruyor ve mağaralarda toplu halde barınıyor. Ne var ki son yirmi yılda sayıları ciddi biçimde azaldı; araştırmacılar başlıca sebep olarak barınakların rahatsız edilmesini ve besin kaynaklarının daralmasını gösteriyor. Akşamüstü bahçe lambasının çevresindeki böcekleri avlayan hızlı gölgeler ise adanın böcekçil yarasaları; tek bir yarasanın bir gecede temizlediği sivrisinek sayısını düşününce, uçtukları hattı boş bırakmak akıllıca görünüyor.
Adanın en bilinen yaban hayvanı muflon, yani yaban koyunu. Kıbrıs muflonu başka hiçbir yerde bulunmuyor; sayısı yirminci yüzyılın ilk yarısında avlanma yüzünden yok olma sınırına inmiş, 1930'ların sonunda Baf ormanının av yasağı bölgesi ilan edilmesiyle toparlanmaya başlamış. Bugün dağılımı adanın batısındaki ormanlarla sınırlı, yani doğu kıyısında karşılaşma ihtimaliniz yok; buna rağmen kıvrık boynuzlu silueti afişlerden logolara kadar her yere sinmiş. Karpaz'da kendi başına dolaşan yabani eşekler de aynı listenin en çok fotoğraflanan üyeleri, ama onların hikâyesi başlı başına ayrı bir anlatı.
Sürüngenler bu iklimde çok daha görünür. Taş yığınlarında, duvar diplerinde ve kuru otların arasında kertenkeleler gün boyu hareket halinde; sıcak saatlerde taşın üstünde ısınıp öğle sonrasında gölgeye çekilmeleri, günün ritmini insandan daha iyi okuduklarını gösteriyor. En dikkat çekici sürüngen ise yavaş yürüyüşü ve birbirinden bağımsız dönen gözleriyle bukalemun. Renk değiştirmesi sanıldığı gibi yalnızca gizlenmeyle ilgili değil; sıcaklık ve gerginlik de devreye giriyor, bu yüzden bir dala tutunmuş halde saatlerce aynı noktada kalabiliyor. Bahçesinde bukalemun barındıran biri, sessiz bir böcek denetçisi barındırıyor demektir.
Yılanlar ise gereğinden fazla korku üretiyor. Kuzey Kıbrıs kayıtlarında altı yılan türü var; üçü zehirli sayılıyor, insan için gerçekten tehlikeli olansa tek tür: koca engerek, yerel adıyla gufi. Kör yılan toprak altında yaşayan, solucan boyunda, tamamen zararsız bir canlı; kedi gözlü yılan gibi türlerin dişleri ağzın arkasında kaldığı için insana pratikte etki etmiyor. Gufi tehdit hissettiğinde kaçmak yerine olduğu yerde donuyor; kırda karşılaştığınız yılan yerinden kımıldamıyorsa yapılacak en doğru şey geri çekilip yolu değiştirmek.
Daha küçük ölçekte de sürprizler var. Adanın kendi faresi bilim dünyasına ancak 2004'te fark edildi ve 2006'da ayrı bir tür olarak tanımlandı; Kıbrıs faresi, Avrupa'da son yüzyılda tarif edilen sayılı kara memelisinden biri oldu, kulakları ve gözleri diğer farelere göre belirgin biçimde iri. Böcekler tarafında ise kelebeklerden bok böceklerine uzanan kalabalık bir topluluk çalışıyor. Bunlar kirpiden baykuşa kadar herkesin beslenme zincirinin tabanını kuruyor; yani gözden en kolay kaçan grup aslında en belirleyici olanı. İlkbaharda bir tarla kenarında yarım saat durup bakmak, aynı alanda kaç ayrı canlının aynı anda çalıştığını anlamaya yetiyor.
Yaz akşamlarının ses haritası, bu canlıların nerede olduğunu tek başına anlatıyor. Ağustos böceklerinin gündüz uğultusu karanlıkla birlikte yerini cırcır böceklerine bırakıyor, sulak kenarlarda kurbağalar devreye giriyor ve arada ısrarlı bir ıslık duyuluyor: yalnızca bu adada üreyen cüce baykuş, çift notalı ötüşüyle anakaradaki akrabalarından ayrılıyor. Kırlık alan ne kadar sağlıklıysa bu koro o kadar katmanlı çıkıyor; İskele'yi saran tarla ve makilik parçalarının hâlâ kalabalık bir gece nüfusu barındırmasının sebebi de bu. Aynı kır dokusunun hemen yanındaki VivaMore'da, yüz kadar bitki türünün bir arada tutulduğu VivaMore Garden benzer bir örtüyü avlu ölçeğinde tutuyor. Bahçeyi bu genişlikte planlayan Spoint Construction, kapalı otopark ve kesintisiz enerji sistemi gibi başlıkları da aynı bütünün içinde ele almış.
Komşuluğun sürmesi için birkaç basit alışkanlık yetiyor. Yaban hayvanı beslenmez; ekmek ya da yemek artığı bırakmak kirpiyi de tilkiyi de yola ve çöp bidonuna bağımlı kılıyor, bu da çoğu zaman kötü bitiyor. Terk edilmiş sanılan yavruların büyük bölümü aslında annesini bekliyor, dokunulmazsa hepsi için daha iyi. Geceleri güçlü el fenerini doğrudan hayvana tutmamak, kırda köpeği tasmalı gezdirmek ve patika dışına çıkmamak da geri kalanını hallediyor. Sabah erken bir tarla yolunda yürümek ya da akşamüstü taş bir duvarın dibinde sabırla beklemek, bu adayı tanımak için çoğu zaman yeterli oluyor.
