İskele Kıbrıs haritasında Gazimağusa ile Karpaz Yarımadası'nın uzun kolu arasında duran, adım atar atmaz temposunu belli eden bir kasaba. Ana yol yerleşimin içinden geçer, ama yoldan bir sokak içeri girdiğinizde ses düzeyi belirgin biçimde düşer. Alçak evler, avlulardaki asmalar, kaldırıma gölge düşüren keçiboynuzu ve zeytin ağaçları ilk izlenimi kurar. Burada gün, trafiğin değil, gölgenin yer değiştirmesinin ritmine göre ilerler. Yazın sabah saatleri ve akşamüstü serinliği, günün asıl yaşandığı iki aralıktır.
Kasabanın eski adı Trikomo. Rumcada üç köy anlamına gelen bu ad, yerleşimin üç küçük köyün birleşmesinden doğduğu anlatısına dayanır. Bugün kullanılan Yeni İskele adı ise 1974'ten sonra, Larnaka'nın İskele köyünden gelip buraya yerleşen Kıbrıslı Türklerle birlikte yaygınlaştı. İki ad da kasabanın dokusunda okunabiliyor: dar sokaklı eski çekirdek ile geniş caddeli yeni mahalleler yan yana duruyor. Eski kısımda kapı eşikleri sokakla aynı hizada ve pencereler alçak; yeni kısımda avlular geride kalmış.
İskele'nin en bilinen yapısı, meydanın yakınındaki Panayia Theotokos Kilisesi. On ikinci yüzyıla tarihlenen kubbeli çekirdeğe on beşinci yüzyılda ikinci bir nef eklenmiş; içeride iki ayrı döneme ait freskler bir arada duruyor. Kubbedeki Pantokrator tasviri, yapının erken dönem resim programından bugüne kalan parçalardan biri; bu on ikinci yüzyıl duvar resimleri 1966'da temizlenerek ortaya çıkarıldı. Kilise, onarımların ardından 1991'de İkon Müzesi olarak ziyarete açıldı; içeride çevre köylerden derlenmiş ikonlar, ahşap oymalar ve dinî eşyalar sergileniyor. Salon küçük olduğu için gezi kısa sürüyor, buna karşılık fresklerin önünde insan farkında olmadan oyalanıyor.
İskele'de haftanın en kalabalık saatleri cuma sabahına denk gelir. Ecevit Meydanı'na kurulan pazarda tezgâhlar mevsime göre değişir; kışın turunçgiller, ilkbaharda taze otlar, yaz ortasında karpuz ve incir öne çıkar. Alışverişten çok sohbet için gelenler de vardır ve tezgâhın önünde konuşan iki kişi, arkalarında sıra oluştuğunda bile pek acele etmez. Meydanın kenarındaki hellim, zeytin ve ev yapımı reçel tezgâhları sabit müşterisini bulur. Öğleye doğru kalabalık dağılır, kasaba her zamanki temposuna döner.
Çarşı ritmi de buna benzer. Sabah erken açılan fırınların kokusu birkaç sokak öteden duyulur, kahvehanelerde ilk masalar gün doğduktan kısa süre sonra kurulur. Temmuz ile ağustosta öğle ve ikindi arası neredeyse ölü bir saattir: kepenkler yarıya iner, sokaklar boşalır, konuşmalar alçalır. Akşamüstü serinlikle birlikte her şey yeniden açılır, asıl gündelik hareket o saatlerde başlar. Kasabaya ilk kez gelenleri en çok şaşırtan da bu iki farklı hızın aynı güne sığması.
İskele'den kuzeye, Karpaz yolu boyunca kısa bir sürüşle Boğaz'a varılır. Ana yol üzerindeki bu küçük kıyı yerleşimi, balıkçı barınağı ve barınağın çevresine dizilmiş balık lokantalarıyla bilinir. Sabahın erken saatlerinde tekneler dönerken iskelede kısa süreli bir hareketlilik olur, sonra kıyı yeniden sakinleşir. Barınaktaki teknelerin bir bölümü adanın doğu kıyısı boyunca gezi turları da düzenliyor. Denize bakan masalarda öğle yemeği uzun sürer; kimse kimseyi acele ettirmez.
Yol Karpaz'a doğru ilerledikçe köyler seyrekleşir, tarlalar genişler. Eski adıyla Koma tou Yialou olarak bilinen Kumyalı, yarımadanın büyük köylerinden biri; denize inen bir yamaca kurulmuş ve kendi balıkçı barınağı var. Bu kıyıdaki liman 1930'lu yıllarda bölgenin zeytin ve keçiboynuzu ürününün dışarıya taşınmasında kullanılmış; bugün barınakta daha çok küçük tekneler bağlı duruyor. Köy içinde taş duvarlar, eski su yalakları ve avlu kapıları hâlâ görülebiliyor. Kıyıya inen toprak yolun sonunda, rüzgârın yönüne göre denizin rengi bir günde birkaç kez değişir.
Büyükkonuk ise çevredeki köyler arasında ayrı bir yer tutar; uzun süredir eko-turizm kimliğiyle anılır. Sahil yolundan içeriye sapan kısa bir yolla ulaşılan köyde, geleneksel taş evlerin bir bölümü onarılıp konuk ağırlamak üzere düzenlenmiş; el sanatları atölyeleri ve yerel üreticilerin ürünleri de bu düzenin parçası. Genellikle mayısta yapılan Eko Gün'de köy meydanı el işleri, yerel yemekler, halk dansları ve atölyelerle şenlenir, çevre köylerden de kalabalık gelir. Etkinliğin dışındaki günlerde köy kendi sessizliğine döner ve sokaklarda çoğunlukla yalnızca kedilerle karşılaşırsınız.
İskele'nin konumu bu köylerin hepsine kolay ulaşılmasını sağlıyor: kasaba, Mağusa–Karpaz anayolunun on sekizinci kilometresinde, Mesarya Ovası ile yarımadanın kesiştiği yerde duruyor. Son yıllarda kıyı tarafı belirgin biçimde büyüdü, Long Beach kumsalına yakın hatta yeni yapılar sıralandı. Spoint Construction imzalı VivaMore de bu hatta yer alan projelerden; günlük ihtiyaçların yerleşim içinde karşılanabilmesi, kıyı tarafının kendi küçük düzenini kurmasına katkı sağlıyor. Kıyıdaki bu hareket, kasaba merkezinin gündelik düzenini yine de fazla değiştirmiş değil.
Kasabanın asıl karakteri gündelik ayrıntılarda kalır: cuma pazarından dönen bir file, ikindi vakti kilisenin gölgesinde oturan biri, akşam serinliğinde meydanı geçen bisikletler. İskele'yi bir günde görmek mümkün, ama tanımak için birkaç kez gelmek gerekir. Mevsimler burada birbirine hiç benzemez; kışın yağmurla yeşeren tarlalar mayıs sonunda sararır, ekim yağmurlarıyla yeniden canlanır. Aynı sokak, ocak ile temmuz arasında iki ayrı yer gibi hissettirir.
